Osmanlı Yer Adları Nelerdir? Osmanlı Yer Adları Neden Önemlidir?

08.04.2021
602
Osmanlı Yer Adları Nelerdir? Osmanlı Yer Adları Neden Önemlidir?

Osmanlı Yer Adları Nelerdir? Osmanlı Yer Adları Neden Önemlidir? Dil bilimciler, tarih ve coğrafya üzerine çalışma yapanlar ve şehirler üzerine araştırmalar ortaya koyanlar için son derece önemli olan Osmanlı yer adları konuya ilgisi olan pek çok kişi tarafından merak edilmektedir. İsimlerin nereden geldiği, kökeni ve neden konduğu gibi konularda bilgi ihtiyacı olanları ise Osmanlı yer adları nelerdir rehberimizle karşılıyoruz.

Osmanlı Yer Adları Neye Göre Verilmektedir?

İsim değişiklikleri bazen telaffuzu kolaylaştırmak adına evrim geçirmekte, pek çok Osmanlı yer adı da bu şekilde kendiliğinden, dile daha kolay ifade şekilleriyle ortaya çıkmış bulunmaktadır. Yine bazı şehirler için içinde bulunan nehir ve göl gibi oluşumlardan, toprağın renginin sarı veya kahve oluşundan yayla gibi yüzey şekillerini kapsamasından ilham alınabilmektedir. Coğrafi oluşumlardan kaynaklı isimlere ve yine dile kolay gelen şekilde telaffuza göre değişen yer isimlerine Bozburun, Bozdağ, Burunova (Bornova-İzmir), Dağdibi, Dereağzı, Kösederesi (Karaburun-İzmir), Eğridere (Seferihisar-İzmir) gibi örnekler vermek mümkündür.

Çam (Germencik), Çamarası (Karacasu), Sarıçam (Aydın), Karaağaçlı (Germencik), Palamut (İzmir), Palamutçuk (Aydın), Kabala kağacı (Karaburun), Bademler (Urla) gibi örneklerde de görüldüğü üzere Osmanlı yer adları neye göre verilir sorusuna bitki örtüsüyle de yanıt vermek mümkün olmakta, bölgede ve köylerde yetişen bitkilerin cinsine göre isimler verildiği görülmektedir.

Tarihi Osmanlı Yer Adları Nelerdir?

Türklerin gelerek yerleşmesinden sonra pek çok kavmin ve devletin evi halini alan Anadolu, haliyle tarihi Osmanlı yerleri konusunda farklı dillerden etkilenmek durumunda kalmıştır. Pek çok ismin, özellikle merkezi şehirlerin yabancı ve antik döneme ait isimlerle anılması mümkün olmakta, Osmanlı’nın hakim olduğu dönemlerde tek bir şehir için birden çok isim kullanılabilmekteydi.

Türkçeye uyarlanan ancak kökeni eski ve yabancı dillere dayanan yer isimlerine örnek vermek gerekirse Kostantinopolis Konstantıniyye’ya yani İstanbul’a dönüşmekte, Smyrna İzmir’e, HadrianapolisEdrenbolı, Edrene ve en son olarak Edirne’ye,AnkyraEngürü, sonra Ankara’ya,Mobola, Mogola ve sonunda Muğla’ya, PrusaBrusa, sonra Bursa’ya dönüşmektedir.

Osmanlı Köy Adları Nelerdir?

Tıpkı büyük ve merkezi şehirler gibi köylerin de kendine isimlere sahip olduğu Osmanlı döneminde, küçük yerleşim yerlerine isim verme konusunda pek çok etmen göz önüne alınabilmekteydi. Ancak tarihi olaylar ve aile, soy ya da boy adları bunların başında gelmekte, Oğuz boylarından oluşan Osmanlı köy adları Kayı, Eymir, Avşar, Bayındır, Döğer/Düğer, Kınık, Yıva gibi boyuyla ilişkili isimler alabilmekteydi.

Osmanlı Kale Adları Nelerdir?

Osmanlı döneminde şehir koruma ve zapt etme amacıyla son derece önemli olan kaleler, yine şehirlerin adını belirleme konusunda büyük öneme sahiptir. Hem sahil şehirlerinde hem Anadolu’nun iç kesiminde yer alan pek çok şehri eşkıya ve korsanlardan korumak adına şehirlerin yüksek ve tepe alanlara doğru kurulduğu görülmekte, denizden gelecek olan saldırılara karşı savunma kaleleri inşa edilmekteydi. İzmir’in biri körfezin girişinde diğeri iç kısımda yer alan iki kalesi Sancakkale ve Kadifekale adlarıyla anıldığı bilinmekte, bu iki kale adı günümüzde şehrin oldukça büyük ve merkezi semtlerini oluşturmaktadır.

Değişen Osmanlı Yer Adları Nelerdir?

Osmanlı’nın sona ermesi ve Cumhuriyet’in ilanını takiben bazı yer adlarına telaffuz farkını ortadan kaldırmak ve dil birliği sağlama adına yeni isimler verilmekte, bir aşiretten adını alan yerler öncelikli olarak isim değişikliği yapılan yerler olmaktaydı. Yunan ve Lâtin kaynaklarına göre adı Amido veya Amida olan Diyarbakır, Araplar tarafından Âmid, Osmanlı halkı tarafından Karaamid, sonrasındaysa Diyâr-ı Bekr olarakolarak anılmaktadır. Değişen Osmanlı yer adları için iyi bir örnek teşkil eden Diyarbakır’a bu isim 1937’de Atatürk’ün şehri ziyareti sırasında verilmiş bulunmakta, bekr kelimesi bakır yapılarak telaffuz anlamında kolaylaştırılmıştır.10 Aralık 1937’de içinde yer alan k harfinin zor söylenmesi nedeniyle Elazık’tan Elazığ’a dönüşüm yapılmasına karar verilmesi de yine aynı alanda belirgin bir örnek teşkil etmektedir.

Bir başka farklı örnekte ise İstanbul’un fethinden sonra Akdeniz Boğazı’ndan geçişi denetim altında tutabilmek için 1466’da Çanakkale’ye bir kale inşa edilmekte, Kal‘a-yıSultâniyye adını alan şehir kalesiyle aynı adı alırken, bu isimse önce Çanak Kal‘ası sonra Çanakkale’ye çevrilmiştir.

Osmanlı Yer Adları Nasıl Değişmiştir?

Osmanlı yer isimleri konusundaki değişiklikler yalnızca Cumhuriyet Dönemi’ne özgü olmayıp, pek çok yer adının imparatorluğun hüküm sürdüğü dönemde de değiştirildiği bilinmektedir. Din ve kültür yapısı bu isim değişikliklerinde temel bir neden olurken Meğri’ye Fethiye’ye, Manastır’ınKınalı’ya ve Papas’ın İzzeddin’ dönüşmesi konuya ilişkin en bilinen örneklerden olmaktadır.

Pek çoğu antik çağlardan bu yana isim telaffuzu nedeniyle asgari düzeyde farklılaşarak Osmanlı dönemine kadar gelmiş olan bu isimlerin Türk kültür ve yaygın din yapısına uygun şekilde düzenlenmesi gerektiğine karar verilmekte, değişen yer adları genelde büyük ve merkezi şehirlerde son haliyle anılırken, kendi yöre halkı tarafından yine eski şekliyle söylenmekteydi.

YORUMLAR

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu yukarıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.

Yardım Başvurusu Begonya Bedava İnternet